Auteur archief: Charles van Wettum

Zaterdag 28 februari ben ik aanwezig bij de Middag van het Fantastische Boek in de Bibiotheek Utrecht. Op de Boekentafel liggen van mij de romans Kwantumschuim en Viraal, en de nieuwste verhalenbundel Zwervers.

Kom langs, bezoek een van de leuke activiteiten, spreek me aan en we kletsen over SF en schrijven en boeken. Misschien tot 28 februari (en kun je op dat moment niet: ik sta bijvoorbeeld op 14 maart in de Bibliotheek Bergen op Zoom, en later in het jaar op nog veel meer plaatsen – zie de planning op mijn site).

Meer informatie over deze en mijn andere boeken op: https://www.wettum.org

Meer informatie over de Dag: https://harlandprijs.eu/middag-van-het-fantastische-boek-28-februari/

Donkere materie: het is rond de tachtig procent van alle massa in ons heelal en we weten er echt ontzéttend weinig van. Dankzij de James Webb iets meer en dat is geweldig (zie de link onderaan), maar het is nog steeds ontzettend weinig. We weten niet wat voor deeltjes het zijn, we weten niet eens wat we nog niet weten!

Als onze paar procent ‘gewone’ materie (het heet alleen maar zo omdat wij hem toevallig dagelijks tegenkomen 😉 ) zulke complexe structuren kent als melkwegstelsels, zonnen, planeten en zelfs leven draagt, wat kan er dan nog verborgen zitten in die voor ons verborgen wereld van donkere materie? Zijn er in die wereld onbekende krachten en deeltjes, onbekende complexe verbanden en verbindingen en structuren? Totaal anders dan ons ‘gewone’ wereldje, maar toch…?

In het korte SF-verhaal ‘De grote jacht’ werpt de bemanning van ruimte-bus met een experimentele aandrijving per ongeluk een kleine blik in de wondere wereld van het extreem grootschalige Donkere. Wat ze daar….
Nee, dat moet u dus zelf lezen! Het verhaal staat in de SF-verhalenbundel ‘Anderen – verhalen over aliens en dus over ons’.

Meer info en bestellen paperback bij de auteur: ‘Anderen’ op https://www.wettum.org/anderen

Ebook is te vinden op: https://www.kobo.com/ww/en/ebook/anderen

Het artikel over de waarnemingen van de Webb aan donkere materie:
https://scientias.nl/donkere-materie-kaart-james-webb-jwst/

Reizen in de tijd… Stapvoets vooruit lukt ons prima, want dat doen we voortdurend: 1 seconde per seconde. Rustig aan, dan breekt het lijntje niet.

Sneller vooruit in de tijd reizen? Dat is theoretisch niet al te ingewikkeld: de relativiteitstheorie is een bewezen receptenboek. Je moet gewoon veel snelheid maken, en Einstein doet de rest. Het werkt ook echt: onder andere atoomklokken in satellieten hebben het gemeten. Het is weinig, maar significant. Het effect is zelfs zo groot dat er in geostationnaire satellieten voor goede plaatsbepaling moet worden gecorrigeerd omdat anders uw GPS er kilometers naast zou zitten. Om echt ver naar de toekomst is reizen, is de uitvoering praktisch wat lastig: om écht iets te bereiken, moet je écht heel hard. Naar 90% van de lichtsnelheid of iets daar in de buurt. Lastig, nu nog onmogelijk maar wie weet wordt het ooit doenlijk.

Terug in de tijd? Ah, daar wordt het tijdreisvraagstuk pas serieus boeiend. Er zijn verschillende theoretische concepten, ze zouden het volgens de theorie moeten doen, maar om ze te realiseren, moet je… Nou ja, bijzondere en vermoedelijk voor eeuwig onmogelijke dingen doen. Heel erg lastig. Meer weten? Kijk in de link (helemaal onderaan dit stukje) in het goed geschreven en heel toegankelijke artikel in KIJK.

In SF-verhalen kan veel. Eogenlijk alles. Ideaal om grenzen te verkennen. Gevolgen. Invloed op mensen, relaties, de mensheid. Een paar van dat soort boeiende verhalen over het verdwalen in de tijd staan in de SF-verhalenbundel ZWERVERS. Boeiende verhalen, prima leesbaar, menselijk en spannend. Je vindt er onder andere het prijswinnende verhaal ‘Levenstijd’ (tweede in de N3F-wedstrijd onder de titel ‘Time is a harsh mistress’)

Lees meer over het boek op mijn site: https://www.wettum.org/zwervers
Het ebook is oa hier verkrijgbaar:
https://www.kobo.com/nl/nl/ebook/zwervers-liederen-van-tijd-en-ruimte

Lees het artikel in de KIJK op deze link: https://www.kijkmagazine.nl/nieuws/tijdmachine/

Reserveer in je agenda: zaterdag 28 maart. In de middag in de Pathé-buoscoop Stappegoor in Tilburg. Op de MACCnificent Fair staan stands met boeken (SF en Fantasy) – en die van mij staat er ook bij. Er is een mooi programma met leuke lezingen, boekpresentaties, gesprekken met auteurs, een panel.

Vorig jaar was ik er ook en ik heb me toen prima vermaakt. Dit jaar mag ik (naast het bemannen van mijn boekenstand) ook nog een lezing verzorgen: een interactieve reis naar ‘Het Land van Planck’. Hij staat aan het begin van het programma op 28 maart a.s. op de MACCnificent Fair. Ik ben nu aan de voorbereidong bezig – het wordt een voor iedereen begrijpelijke wandeling naar de wereld van mijn roman Kwantumschuim.

Het wordt leuk (denk ik /hoop ik).

Meer info:
MACCnificent Fair – Uitgeverij Macc

Was 2025 voor mij een fijn schrijversjaar? Ik heb maar één criterium: ik heb heerlijk geschreven en daardoor kwamen er een stel verhalen uit mijn pen waar ik zelf heel blij mee was. Het antwoord is daarom zonder voorbehoud: JA!

Het is een enorm voorrecht om je fantasie te kunnen gebruiken, te kunnen leren van je fouten uit het verleden (en die zijn er veel 😉 ) en je te realiseren dat je uiteindelijk dingen hebt gemaakt waarvan je zelf kunt genieten. Dat er dan ook nog anderen zijn die het leuk vinden om je verhalen te lezen, is dan de slagroom op de taart – ik ben ook heel blij met de goede recensies en leuke reacties van lezers!

In 2025 ben ik op een paar uitstekende conferenties geweest waar ik boeiende collega’s hebt ontmoet en veel lezers. Ik denk o.a. aan de Fantasticon (mijn favoriete festival!), de 9000con in Gent, de HSFcon in Maastricht, maar er waren er meer. Mijn samenwerking in een online-schrijversgroep was dit jaar een nieuw fenomeen voor me en het was een heel positieve ervaring.

Ook dit jaar heb ik weer meegedaan aan verschillende wedstrijden waaronder de Waterloper (mijn verhalen zijn gestrand in de voorselectie) en Harland (mijn verhalen zijn ook daar gestrand in de voorselectie). Bij deze gecombineerde SF&F-wedstrijden is naar mijn ervaring (inmiddels een jaar of vijf) ‘harde SF’ lastig. Voorselectie vindt vaak plaats door mensen met meer affiniteit met fantasy. Het is niet anders: de jury-commentaren geven soms nuttige tips en daar ben ik blij mee.

Andere wedstrijden gingen beter. Bij de EdgeZero-bundel ‘Beste genreverhalen uit…’ haalde ik ook dit jaar mooie resultaten bij zowel de jury als de lezers. Het was wél met een horrorverhaal – niet mijn meest favoriete hoekje van SF. In de échte SF-competitie van de NCSF-jubileumwedstrijd werd mijn militaire-SF-verhaal ‘Wij beschermen de mensheid’ tweede. Dat was heel bevredigend! Ook bij andere competities haalden heel wat verhalen de website of de bundel. Zie voor alle gepubliceerde verhalen van 2025 het lijstje hieronder.

Ik publiceerde dit jaar twee boeken: de SF-thriller ‘Viraal’ (lees HIER meer). Ik vond het spannend: een verhaal dat in onze tijd speelt, een kleine verandering als premisse en een maatschappelijke verandering als gevolg. Volgens mij echte SF, maar dan zonder technobabbel (nou ja, bijna 😉 ). Er zijn inmiddels een paar recensies verschenen en die waren positief. Ook op kobo en andere plekken reageren lezers goed.

In december verscheen de bundel ‘Zwervers’ – dertien korte verhalen rondom menselijk dwalen in tijd en ruimte. Ik werkte met proeflezers – dat is me heel goed bevallen en dat zal ik zeker herhalen. Lees HIER meer. Er zijn nog geen recensies – het is dus nog afwachten hoe de bundel zal worden ontvangen. Het moment waarop ik op ‘verzend’ druk en ik niets meer kan veranderen, blijft enorm spannend.

Plannen voor 2026

Korte verhalen – het blijft mijn core-business. Ik hou van het introduceren van een idee en het (redelijk snel) doorwerken van consequenties. Ik heb nog ideeën genoeg, dus ze komen… Inzenden bij de bekende adressen is vanzelfsprekend en ook dit jaar wil ik proberen om nieuwe plekjes te vinden (in 2024 was dat Sintel, in 2025 waren het Elders, Wonderwaan en de Vertellersbundel van MACC). In 2026… Nog geen idee!

Met wedstrijden ga ik gewoon door, ook de wedstrijden waar ik gewoonlijk in de voorselectie al uitval. De juryrapporten zijn waardevol genoeg en ik wil leren om harde SF zó te schrijven dat ook niet échte SF-fans de verhalen kunnen waarderen.

Ik wil komen met een novelle die speelt op Mercurius (ca 42.000 woorden). In eigen beheer – dat vind ik heerlijk om te doen. Een paar proeflezers zoeken, commentaar verwerken, een laatste redactieronde. Cover maken, coverteksten, webpagina. Ik heb nog een paar maanden nodig, dus ik mik nu op mei – maar niks moet en alles mag. Eerst als ebook (en Kobo-Plus) en een paar weken later als paperback.

Krijg ik ook een nieuw boek bij een officiële uitgever? Hoewel een uitgever niet noodzakelijk is, vind ik het wel een uitdaging om het ook eens via dat traject te doen. Er staat iets op de rails – er zal waarschijnlijk binnen een paar maanden nieuws over komen! Het wordt vermoedelijk alleen op papier. We gaan het zien…

Komt er in het najaar weer een verzameling van korte verhalen? Het zou zomaar kunnen. Ik heb mijn huidige korte-verhalenbundels gegroepeerd onder de titel ‘Liederen van tijd en ruimte’ – er komen in de loop van de tijd ook aangepaste covers. Wat mij betreft wordt het een lange serie 😀. Misschien zijn er SF-lezers die net als de eindeloze roman-series willen struinen in series korte-SF-verhalenbundels. Een totaal nieuw aanbod 😀.

Digitale verhalen in 2025

2025: Tweehonderd jaar eenzaamheid, op Fantasize

2025: De dag dat Nederland de sprint won, op OutOfThisWorld

2025: Keerpunt, op OutOfThisWorld

2025: De Boleadora’s, op Elders Literair

Verhalen in bundels en tijdschriften in 2025

2025 – Wij beschermen de mensheid – in HSF 292 – 2e prijs in de NCSF-jubileumwedstrijd.

2025 – UY Scuti – in ‘Vreemde Draken‘, uitgeverij MACC

2025 – Innovatie – in Fantastische Vertellingen 76

2025 – Pompoenen – in ‘Rigor Mortis‘, uitgeverij EdgeZero

2025 – Kelder 4 – een Koepel-Goes verhaal – in Verhalenvertellers 7, Uitgeverij MACC

2025 – Een voorzichtig project – in Wonderwaan 55

2025 – Het leven begint om twaalf uur – in Ganymedes 25, uitgeverij FV

2025 – Ik heb me bedacht – in HSF 290

2025 – Huize Vhoo Khoezz – in Bang voor spoken? uitgeverij Poespa

2025 – Een prachtig dag om te sterven – in Fantastische Vertellingen 75

2025 – Alice in Kwantumland – in Alice, nieuwe avonturen in Wonderland, uitgeverij Poespa

2025 – Onderhandelaar – in 9000 levens, Conferentie-bundel 9000con, uitgeverij EdgeZero

2025 – De aap – in de Piet Apol-gedenkbundel ‘De vondst’, Uitgeverij EdgeZero. Redactie Rob Geukens

2025 – De koudedood – in Fantastische vertellingen 74

2025 – Stad van het doel – in Vreemde steden, bijzondere oorden 1, uitgeverij EdgeZero

2025 – De versneller – in Sterrenkijkers, uitgeverij Godijn

2025 – Sterrenkijker – in SchrijversPunt 2025, wedstrijdbundel 55-woordenwedstrijd

2025 – Eenzaam – in SchrijversPunt 2025, wedstrijdbundel 55-woordenwedstrijd

2025 – Thuiswedstrijd – in Lezenswaardig-2, wedstrijdbundel 55-woordenwedstrijd

2025 – Jarig – in Lezenswaardig-2, wedstrijdbundel 55-woordenwedstrijd

2025 – Alles wordt beter – in De Belofte, de wedstrijdbundel van Out of This World (7e plaats)

2025 – Vissen – in Fantastische Vertellingen 73

De auteur van ‘Liefde & Wiskunde’, Edward Frenkel, werd geboren in Rusland in 1968. Eenmaal in aanraking gekomen met de wiskunde, kwam hij daarvan diep onder de indruk. Hij wilde het vak op het hoogste niveau studeren, maar werd als Jood daarin van overheidswege en door antisemitische individuen dwarsgezeten. De enige mogelijkheid voor hem was een studie- & onderwijspositie in de VS aan te nemen. Daar werd hij al jong op Harvard een van de leidende wiskundigen van de wereld. ‘Liefde & Wiskunde’ is tegelijk een autobiografie, een uitleg van zijn meest geliefde wiskunde-project (het Laaglands-programma) en een liefdesverklaring aan het vak.

Het levensverhaal is zonder meer imposant en boeiend. De lezer krijgt geweldig zicht op de verstikkende sfeer op wetenschappelijke instituten onder het socialisme. Speciaal (maar niet uitsluitend) komen de institutionele antisemitische regelingen ter sprake en de manier waarop die door sommige functionarissen enthousiast werden uitgevoerd. Anderen deden hun best om een zeer begaafde jongeman de kans te geven zijn briljante geest te ontplooien, maar het is duidelijk dat goedwillende eenlingen machteloos waren tegenover het systeem.

Het vakinhoudelijke deel van het boek was frustrerend onbegrijpelijk. Ik wil graag alles snappen – het is een persoonlijke afwijking van me, sorry, maar ik moet ermee leven.

Centraal staat het Laaglands-project. De doelstelling daarvan werd me duidelijk: het gaat om het zoeken maar de Grand Unified Theory van de wiskunde. We (ze) zoeken naar dieperliggende verbindingen tussen de verschillende velden van de wiskunde. Naar overal onderliggende structuren. Naar dragende waarheden en theorieën en formules. Of zoals ik voor mezelf de analogie met natuurkunde formuleerde: naar de ‘elementaire deeltjes waaruit de moleculen van wiskunde zijn opgebouwd’.

Essentiele wiskunde in het verhaal is de groepentheorie. Omdat ik daarin niet goed thuis ben, kreeg ik niet meer dan een vaag idee over de wiskunde zelf. Ik moest pagina’s lang gewoon bot doorlezen zonder van Frenkel precies te snappen wat er in zijn vak aan de hand was. Het was eigenlijk soms best een heel lastige opgave, maar de overall indruk die ik aan het eind kreeg, gaf me wél voldoening – ik was blij dat ik had doorgezet. Mijn begrip was voldoende om Frenkels slotconclusie te kunnen meevoelen: de samenhangen die worden gevonden zijn geweldig en de betekenis voor het begrip van onze werkelijkheid is verbijsterend. De verbazing over het (a priori onvoorspelbare) feit dat het Laaglands-project en kwantumfysica / deeltjesfysica dezelfde structuren blijken te delen, weet de auteur goed over te brengen. Het is logisch niet noodzakelijk dat waarneembare fysische feiten (zoals deeltjes uit het Standaardmodel) voorspeld kunnen worden door gebruik te maken van wiskundig-logische methoden. Het is heel bijzonder dat conclusies uit ‘elegant-gemaakte’ wiskundige modellen voorspellende waarde hebben. Het is bizar dat uitspraken uit ‘symmetrie-overwegingen’ in de fysische werkelijkheid leiden tot de ontdekking van nieuwe deeltjes. Waarom zouden dat soort gedachten tot een correcte beschrijving moeten leiden? Het is absoluut intrigerend.

Frenkel maakt duidelijk dat het project nog lang niet is afgerond. Integendeel: er moet nog heel veel ingewikkeld werk worden verzet, maar wat we (ze) zoeken wordt duidelijk en de route erheen lijkt ook helder – al is het nog niet duidelijk of hij ook begaanbaar is.

De liefdesverklaring is volgens mij dus heel begrijpelijk en volkomen terecht. Wie zou zomaar geloven dat heel onze werkelijkheid te beschrijven is met een vak dat wordt opgebouwd met alleen maar logisch nadenken? Is er een reden dat de structuren die op het diepste niveau worden gevonden zo mooi, elegant, samenhangend zijn? Waarom zouden elegante wiskunde en de deeltjesstructuur moeten correleren? De auteur haalt met instemming Einstein aan: ‘Iedereen die serieus betrokken is bij het nastreven van wetenschappelijke kennis raakt ervan overtuigd dat zich in de wetten van het universum een geest manifesteert – een geest die verre superieur is aan die van een mens…’ (met bronvermelding in het boek, pg 304).

Einstein heeft het niet over een ‘god van de gaten’, zoals die wordt ingezet om te verklaren wat wij niet begrijpen. Nee, de beroemde fysicus spreekt juist over het diepste fundament van wetenschappelijke kennis zoals wij wél zien. Ik denk dat zijn signalering past bij hoe de theoloog Paul Tillich het zei: ‘God is niet hoog boven ons in de hemel, maar diep onder ons als het fundament van onze werkelijkheid’ (mijn parafrasering). Ik denk zelf aan een uitspraak van Paulus: ‘Alle dingen hebben hun bestaan in Hem.’ Overeenkomst tussen de uitspraken is verwondering over diepe samenhangen.

Frenkel concludeert uit het citaat van Einstein en een vergelijkbare quote van Newton, dat hij hoopt dat ooit iedereen zich zal ‘concentreren op de diepe waarheden die ons verenigen’. Daarmee bedoelt hij niet ‘het begrijpen van de wiskunde’ of gedeelde ethische of morele beginselen, maar dat we ‘de duizelingwekkende schoonheid en harmonie die we samen ontdekken, delen en koesteren’. Niet het begrip van wiskundige formules verbindt, maar ontzag voor de werkelijkheid en de diepe, harmonieuze basis daarvan.

De auteur is zich bewust van het feit dat hij als eminent wiskundige bevoorrecht is: hij kan zelf die harmonie zien. Hij mag werken aan het verder ontsluieren ervan – met wiskundigen, theoretische fysici en kosmologen/ deeltjesfysici. Zijn boek is een poging om zijn inzichten te delen. In datzelfde kader heeft hij zelfs een speelfilm gemaakt. ‘Rites of Love and Math’ (2010) is geen toegankelijke actiefilm (dat zou ook niet passend zijn 😀 ), maar een heel filosofisch werkstuk, dat overigens wel uitstekende recensies kreeg.

‘Liefde & Wiskunde’ is geen eenvoudig boek geworden. Het is wél een verrijkend boek. Het geeft inzicht in het programma dat op dit moment ontwikkelingen in de grensverleggende wiskunde definieert. Het beschrijft de zoektocht naar de GUT in wiskunde, die parallel loopt met dezelfde doelstelling in de fysica. Daarin is het boek inspirerend en overtuigend. Ik ben blij dat ik het gelezen heb.

Naschrift: er zijn ook SF-verhalen waarin de basisidee van dit boek een rol speelt. Van mijn hand is dat bijvoorbeeld het verhaal ‘Big Bang’, opgenomen in de bundel ‘Het zal anders‘.

Meer informatie over de auteur: https://nl.wikipedia.org/wiki/Edward_Frenkel

In de ‘harde-SF’ roman ‘Kwantumschuim‘ is een centraal thema het programmeren van de diepste energieniveaus van onze werkelijkheid met een kwantumcomputer. Het is een zéér speculatieve, technisch onbereikbare maar ook o zo uitdagende wereld.

Speculatief. Natuurlijk, het is tenslotte SF. Maar absurd… of gaat het technisch misschien toch een keer lukken? Hier een korte blik in de nieuwe ontwikkelingen voor het opslaan, bewaren en weer terughalen van informatie op kwantumschaal. De techniek heet ‘Higgs-echo‘.

Een Higgs-echo is een recent ontdekt kwantumfenomeen. Higgs-modi (dat zijn energie-oscillaties in supergeleiders) interageren met andere deeltjes en creëren vertraagde, ‘echo’-achtige respons.

‘Echo’ betekent dat de informatie tijdelijk is opgeslagen / vertraagd, en even daarna wordt gereproduceerd. Laat dat nu precies zijn wat in een computer ‘geheugen’ moet doen!

PAS OP: EEN ALINEA MET TECHNO-BABBEL.

In een technologisch zeer geavanceerd proces kunnen technici met ultrakorte THz-pulsen (terahertz) Higgs-modi (een soort collectieve trillingen in de supergeleider) prikkelen. De interactie daarvan met zgn quasideeltjes produceert een tijd-vertraging in het signaal, een ‘echo’ die informatie vasthoudt.

TERUG NAAR BEGRIJPELIJKE TAAL.

De techniek maakt het coderen, opslaan en terughalen (‘echoën’) van informatie mogelijk op het allerkleinste niveau. Hiermee zou het (nu nog: theoretisch) mogelijk worden die als bitje te gebruiken voor een computer: een locatie om informatie op te slaan, of om berekeningen uit te voeren. Onthoud het woord: Higgs-echo , het zou zomaar een term kunnen zijn die u een keer gaat terughoren.

Intussen is in SF de kwantumcomputer natuurlijk allang ingevoerd. Soms zonder eigenschappen die specifiek bij de microschaal van kwanta horen, maar soms ook met juist wél die kenmerken. Voorbeeld van dat laatste is Anoka, de kwantum-AI die in de SF-roman Kwantumschuim een vergelijkbare techniek gebruikt om de grond van onze werkelijkheid te programmeren. Eerst leert ze zelf erin te leven. Later neemt ze haar programmeurs mee in wat eerst een eenzame virtuele wereld lijkt, maar toch meer blijkt te zijn.

Speculatie. Spanning. Ontsporende teamleden en onverwachte vrienden. Haat en onverschilligheid, vriendschap en iets dat misschien liefde genoemd mag worden. ‘Kwantumschuim’ verkent de grenzen van ons voorstellingsvermogen.

Lees meer op https://www.wettum.org/kwantumschuim

Bron: kijk bijvoorbeeld op https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.ads8740

Een van de pregnante vragen over de oertijd van het heelal is het ontstaan van superzware zwarte gaten (met heel veel zonsmassa’s) in de eerste paar honderd miljoen jaar. In die tijd bestond het gas eigenlijk alleen nog uit waterstof en wat helium. Zwaardere elementen waren er nauwelijk, want die moesten nog in sterrenkernen worden geproduceerd.

De oeroude zwarte gaten zijn er. Dat is zeker, want ze zijn waargenomen. Maar zwarte gaten ontstaan door instortende sterren aan het eind van hun leven – hoe kunnen ze er dan zo vroeg in het heelal geweest zijn?

De levensduur van sterren hangt erg af van de massa. Onze zon leeft ca 8 miljard jaar en is nu halverwege. Bovendien komt er aan het eind geen supernova en dus ook geen zwart gat – zulke sterren kunnen dus onmogelijk zo vroeg zwarte gaten hebben geproduceerd. Kleinere sterren leven (veel) langer en worden geen zwart gat – ook nutteloos. Grotere en hetere sterren leven juist korter en kunnen bij hoge massa na een explosie tot een zwart gat ineenvallen. Maar zulke korte leeftijden voor sterren, en dan ook nog zo massaal? Er zijn behooorlijk veel superzware zwarte gaten en die moeten allemaal ergens vandaag komen. Als er zoveel sterren zó snel supernova zijn gegaan, dan moeten ze bizar zwaar zijn geweest en bovendien massaal zijn voorgekomen.

De opdracht voor de zoektocht is/ was dus: waar zijn de sterren die voor onze superzware zwarte gaten verantwoordelijk zijn? Op dit moment zijn zulke sterren er in ieder geval niet meer. De omstandigheden zijn trouwens niet meer vergelijkbaar: op dit moment zijn de gaswolken waaruit sterren ontstaan kleiner, onrustiger, en ‘vervuild’ met zware elementen.

We zoeken dus maar de allereerste sterren. We moeten ver in het verleden kijken en dus heel ver weg. Hoe zijn ze ontstaan? Hoe verliep hun leven?

De James Webb Spece Telescope kan dieper, verder en dus ouder kijken dan al onze andere telescopen en ja: de noodzakelijke ‘monstersterren’ zijn nu eindelijk waargenomen. Massa’s van 10.000 keer (!) onze zon en meer. Door die massa leven ze heel snel en gaan ze ook snel dood: in minder dan een miljoen jaar zijn ze opgebrand! Daarna volgt een explosief einde, inclusief instorting tot zwart gat met dus heel veel zonsmassa’s. 10.000 is nog niet genoeg, dus het idee is dat de gevormde zwarte gaten daarna zijn gegroeid door fusies met elkaar (die samensmeltingen zijn inmiddels ook gemeten door middel van gravitatiegolven) en het opvreten van omliggende massa.

Verder onderzoek is nodig. De James Webb zoekt, en ook gravitatiegolven kunnen ons wijzer maken! In de eerste miljard jaren is er heel veel gebeurd en we leren er steeds meer over. We zoeken verder en komen er ongetwijfeld op terug!

De link: https://www.port.ac.uk/news-events-and-blogs/news/astronomers-find-first-direct-evidence-of-monster-stars-from-the-cosmic-dawn