Koepel Goes – een update

Het verhaal in de SF-mozaiekbundel Koepel Goes gaat uit van een forse zeespiegelstijging in de komende decennia. Is dat realistisch? Wat is de huidige situatie?

Cijfers sinds 1900

Sinds 1900 is de zeespiegel langs de Nederlandse kust gemiddeld met circa 24 centimeter gestegen. Voor dijken is dat niet veel. Of beter: lijkt dat niet veel, want (‘the devil is in the details’:) wat betekent hier ‘gemiddeld’ precies?

Voor een overstroming is niet de gemiddelde hoogte van een vloed van belang, maar de extreme situatie: de hoogste vloed, de meest nadelige omstandigheden, de slechtste situatie. Wat gebeurt er, als een beetje ‘gemiddelde zeespiegelstijging’ zou betekenen dat extremen veel méér toenemen?

Nu

Een stijging van zeespiegel leidt niet alleen tot gemiddeld hogere waterstanden, maar daarnaast tot meer extremen. Eén van die extremen is een in verhouding veel hogere stijging van de kans op hoogwaterproblemen. Er is uit modellen berekend dat met de ene factor ‘zeespiegelstijging sinds 1900’ de kans op extreem hoog water langs de kust inmiddels viervoudig is toegenomen. Niet een paar luizige procenten of decimeters, maar een factor vier!

Zeespiegelstijging is echter niet de enige factor. De klimaatverandering leidt ook tot veranderende weerpatronen met sterkere extremen. Voor dit onderwerp is met name het optreden van sterkere stormen van belang. Langdurige, zware stormen, die het water van de Noordzee steeds verder kunnen opstuwen. Dat zulke zwaardere stormen kome, is zeker. Hoe sterk ze precies zullen zijn, weten we nog niet.

Tot 2100

Volgens berekeningen van het KNMI en het Deltaprogramma zal de zeespiegel in het jaar 2100 ten opzichte van nu verder stijgen met 1,2 meter, afhankelijk van de uitstoot van broeikasgassen. Maar er zijn scenario’s tot wel 2 meter. Als elke 24 cm leidt tot verviervoudigen, dan zal bij twee meter… Nee, daar wil ik niet aan denken.

En let wel: bij die ‘2 meter’ gaat om de gemiddelde stijging, en niet om de waterstanden bij extreme omstandigheden. Het gaat ook niet om weinig voorkomende, maar zeker niet onmogelijke vervelende samenloop van slecht voorspelbare omstandigheden.

Door klimaatverandering neemt de kans op incidentele uitzonderlijke weersomstandigheden dus heel sterk toe. Dat kan het gevolg zijn van bijvoobeeld El Niño. Het kan ook komen door de ‘gewoon’ veel zwaarder uitvallende stormen – we hebben daarmee in West-Europa inmiddels enige ervaring.

Wat ook zeker een keer zal gebeuren, is een (ongelukkige maar onvermijdbare) samenloop van omstandigheden. Denk daarbij aan de combinatie van een superzware noordwesterstorm met een heel hoge springvloed. In ’53 was het tenslotte ook gewoon pech…

Conclusie

De aanname over de zeespiegelstijging en het overstromen van Zeeland, zoals die wordt gedaan in de SF-roman Koepel Goes, is op dit moment niet heel waarschijnlijk. Maar…

Elk jaar wordt de waarschijnlijkheid van zeer hoge waterstanden groter. Elk jaar dat de wereldwijde temperatuurstijging doorgaat, versnelt het risico. Onvoorspelbare effecten zoals El Niño vergroten het risico met een onbekende factor. Risico’s zoals het stilvallen van de Atlantische Warme Golfstroom of het versneld wegsmelten van landijs op Groenland of Antartica zijn nauwelijks te modelleren en hun gevolgen kunnen dus slecht voorspeld worden. Eén ding weten we wel: het gaat de verkeerde kant op…

SF: de klimaatfictie van Koepel Goes

Is er een kans dat Koepel Goes waarheid wordt? Het verhaal zelf wordt zeker geen werkelijkheid: dat is fictie.

De stijging van de zeespiegel gaat wel gebeuren. Misschien niet precies zoals beschreven, maar we gaan die kant op. Helaas. Dat is de science-kant van het boek. En die klopt.