In SF worden astronauten regelmatig diepgevroren. Het is de ideale manier om de eindeloze afstanden af te leggen (en de lichtsnelheid te respecteren) zonder onderweg te overlijden van ouderdom.
Natuurlijk kan het niet. Bij te lage temperaturen treedt in de cel kristallisatie op. Vooral water is dodelijk: scherpe kristallen; uitzetten bij bevriezing. Absoluut zeker: levende cellen raken hopeloos beschadigd. Geen enkele levende cel overleeft langdurig invriezen.
Of toch?
Wormpje
In 2023 hebben wetenschappers met succes een microscopisch organisme gewekt dat nogal lang geleden leefde. Terwijl op het oppervlak de wolharige Siberische mammoet rondliep, had op 40 meter diepte het wormpje zich verborgen. Het beestje bevroor in de permafrost, en bleef daar diepgevroren liggen. 46.000 (!!!) jaar lang.
Eenmaal gevonden, werd het in het lab ontdooid. En verrassing: het begon weer te bewegen. Het deed wat het altijd had gedaan (tenmiste, dat denken we, want we waren er 46 millennia geleden niet bij). Het begon zich zelfs te reproduceren.
Cryptobiose
Het geheim van het wormpje ligt in het overlevingsmechanisme dat bekend staat als cryptobiose. Het beestje heeft dat ontwikkeld tijdens het late Pleistoceen. Het was toen gemiddeld extreem koud. Om tijdelijke nog veel koudere perioden te overleven, kon het wormpje zich volledig afsluiten. Doodliggen in diepvries. Hoe deed het beestje dat?
Uit DNA-analyse blijkt dat het gespecialiseerde suikers produceerde als een natuurlijk antivriesmiddel. Zo beschermde het zijn cellen tegen fatale schade door ijskristallen of uitdroging.
Bruikbaar?
Dit is boeiend. Blijkbaar hebben organische wezens enorme veerkracht. Zouden wij ervan kunnen leren? Zouden we het DNA van deze wormpjes kunnen gebruiken om ook mensen diepvries te laten overleven? Zelfs met onze huidige, trage ruimtereizen kom je een heel eind in 46000 jaar!
SF
Ook in mijn ‘harde SF met een hart‘ verhalen is diepvries de truc die ik soms gebruik voor ruimtereizen.
Kijk bijvoorbeeld naar het verhaaltje ‘Hole 9’. Golf in space. De afslag. Maar de putt. Het zijn lange afstanden…
Link: https://www.fantasize.nl/actueel/vertelling-hole-9-charles-van-wettum/
In ‘Keerpunt’ vinden onze ruimtereizen tijdens een lange reis plaats in diepvriesslaap. Maar halverwege moeten ze overschakelen van versnellen naar vertragen, en daarvoor meten ze even wakker worden en zich melden pp de brug. Op dat moment…
Link: https://ootw-magazine.weebly.com/fiction/charles-van-wettum-keerpunt
Bron voor de wormen:
Shatilovich et al, ‘A novel nematode species from the Siberian permafrost shares adaptive mechanisms for cryptobiotic survival with C. elegans dauer larva’.
https://journals.plos.org/plosgenetics/article?id=10.1371/journal.pgen.1010798
