Frame dragging & Zwammen

Frame dragging (officieel heet het ‘het Lense-Thirring-effect’) is een fenomeen dat voorspeld werd door Albert Einsteins algemene relativiteitstheorie. Het treedt op wanneer een massief, roterend object letterlijk de structuur van de lokale ruimtetijd verdraait en meesleurt tijdens zijn rotatie.

De foto is een still uit een simulatie, kijk daarvoor op youtube: https://youtube.com/shorts/1P0tij7omr4?is=of_c7uOl0wDKpR43

Het draaiende centrum veegt de ruimte uit de omgeving op, ongeveer zoals een draaiende ragebol dat doet met een spinneweb. Zoals met het web ook de vastgeplakte vliegjes worden meegenomen, wordt door de rotatie de massa die zich in de oprollende ruimte bevindt, verscheurd en naar binnen getrokken.

Ah, dat is dus theoretisch. Maar gebeurt dit ook in het écht? Het amtwoord is: ja! Rond draaiende zwarte gaten is het verschijnsel waargenomen door licht wat afkomstig is van sterren die tot flarden zijn getrokken en waarvan de materie al roonddraaiend neerstort in de zwaartekrachtput.

Naast de straling die wordt uitgezonden door de materie die in het draaiende gat stort, is ook directe waarneming mogelijk, namelijk door de zogenaamde zwaartekrachtgolven. De vervorming van de ruimtetijd dicht bij de draaiende massa wekt golven op. Geen licht of golven in de een of andere ether, maar golven van de ruimte zelf. Je kunt het je voorstellen als ‘een afstand van een meter’ die heen en weer schommelt tussen iets meer dan een meter en iets minder. Dat gegolf van de ruimte plant zich naar buiten voort, net als golven op het oppervlak van de vijver waarin een steen is gegooid. Ze doen dat met de lichtsnelheid.

Deze zwaartekrachtgolven kunnem we sinds paar decennia daadwerkelijk meten. Het is een dramatisch precies klusje, waarvoor giganauwkeurige apparatuur nodig is, maar: het kán. En de grote verrassing is, dat die golven inderdaad zijn gemeten en voldoen aan de verwachtingen die er volgens de theorie voor waren opgesteld. Einstein kreeg gelijk!

Voor frame dragging op meetbare schaal in het heelal zijn de allergrootste massa’s nodig: zwarte gaten of neutronsterren. Op kleinere schaal is het verschijnsel in theorie mogelijk, maar zeker niet aantoonbaar of waarneembaar. Misschien wel nooit. Of… Ach, in SF kan bijna alles.

Zwammen

Wat heeft frame dragging met zwammen te maken? Met paddenstoelen vanzelfsprekend helemaal niets. Met de SF-roman Zwammen wél. Het is namelijk de …

Ho. Stop. Wacht! De details daarvan kunnen we hier natuurlijk niet bespreken, dan verraden we te veel. Als je geïnteresseerd bent geraakt, dan moet je daarvoor het boek lezen: een spannende SF-roman die speelt op een hoogst onwaarschijnlijke plek, waarin je een heel bijzondere hoofdpersoon volgt op een bizarre tocht.

Het boek kun je vinden als ebook oa bij Kobo, als paperback bij bol, amazon of rechtstreeks bij de auteur: www.wettum.org/bestellen.