In SF-verhalen spelen auteurs graag met de verschillende visies op tijd en ik ben daar geen uitzondering op. Wil je iets meer over weten over het vreemde verschijnsel tijd? Hieronder wat opmerkingen.
Het lijkt zo eenvoudig: elke seconde gaat er een seconde voorbij en je hebt er geen invloed op. Dingen die later komen, worden beïnvloed door dingen die eerder gebeurden en niet andersom. Morgen is onbekend en gisteren is al voorbij. Ja, soms duurt een minuut voor je gevoel heel lang, maar op de klok tikken de secondes objectief af – altijd even lang, zonder ophouden.
Is het met tijd werkelijk zo duidelijk? Gelukkig niet, de wereld zou er maar saai op worden. Een paar complicaties op een rijtje.
De relativiteitstheorie heeft aangetoond dat het verloop van tijd afhangt van de snelheid waarmee je beweegt én van het zwaartekrachtsveld waarin je je bevindt. Of nauwkeuriger: van de vervorming van de ruimtetijd. Tijd staat niet los van de ruimte, maar is er onderdeel van. Zelfs het (plaatselijk?) achteruitlopen van tijd is mogelijk. Het klinkt absurd – maar de uitkomsten van de relativiteitstheorie zijn uitgebreid getest met waarnemingen en proefjes en de conclusie is duidelijk: hoe vreemd soms de conclusies ook lijken, de theorie klopt!
In de Kwantumtheorie kan tijd alle kanten op lopen: er is geen voorkeursrichting. Oorzaak en gevolg zijn daardoor niet altijd duidelijk: het zou ook andersom kunnen zijn. Er is ingewikkelde discussie over de rol van waarnemers op gebeurtenissen: volgens sommigen is de werkelijkheid onbepaald zolang er niet op de één of andere manier waargenomen of vastgelegd wordt. Op heel kleine schaal kan in deze visie tijd korrelig worden (gekwantiseerd, net als energie en lengte) en dus niet meer zo gladjes verlopen als wij hem ervaren.
In de Snaartheorie zijn er (op heel kleine schaal) veel meer dimensies dan de vier die wij kennen. Sommigen rekenaars houden het op twaalf, anderen komen nog veel hoger uit. De extra dimensies zijn niet ‘ruimte-dimensies’, maar extra ‘ruimtetijd’. Opgerold of verfrommeld. Meerdere tijdsachtige dimensies. Misschien. Hoe dat werkt? Niemand die het weet.
Er wordt gespeculeerd dat tijd niet objectief natuurkundig bestaat, maar een gevolg is van het bewustzijn dat waarnemingen doet. Ons brein (of nog speculatiever: onze geest) probeert een verhaal te maken van indrukken die wij binnen krijgen uit wat er ook ‘daarbuiten’ moge zijn. Maar voor dat verhaal heeft het samenhang nodig. Logica. Betelenis. Em dus: volgorde. En dus: tijd. Het is nodig, dus maakt ons bewustzijn het. Misschien is tijd dus toch nog iets simpels: we maken het zelf.
Al met al is tijd gecompliceerd en daar ben ik als SF-verteller blij mee. Hieronder volgen twee links naar verhalen waar ik met tijd speel.
Vertelling: Hole 9 – Charles van Wettum | Fantasize
Vertelling: Tijd is een harde meesteres – Charles van Wettum | Fantasize
Mocht je meer over het vreemde verschijnsel ‘Tijd’ willen weten, dan vind je hieronder een paar links die je verder zouden kunnen helpen.
Over ruimtetijd: https://nl.wikipedia.org/wiki/Ruimtetijd
Over tijd in kwantumtheorie: https://en.wikipedia.org/wiki/Quantum_spacetime
Over snaartheorie: https://nl.wikipedia.org/wiki/Snaartheorie
Over de perceptie van tijd: https://www-ebsco-com.translate.goog/research-starters/psychology/time-perception
Wettum.org 